RSS

Nikotyna jako broń chemiczna roślin

20 Kwi

Nikotyna najczęściej jest postrzegana tylko jako składnik tytoniu, który ma właściwości psychoaktywne, wpływające na organizm człowieka. Tymczasem warto się zastanowić jak to w ogóle jest, że roślina zadaje sobie trud produkowania takiego związku. Przecież to nie jest tak, że świat roślinny postanowił ludziom dostarczyć substancji uzależniającej.
Jaki więc jest sens syntezy nikotyny przez takie rośliny jak tytoń, pomidor, papryka, ziemniak, bakłażan czy inne psiankowate (Solanaceae)? Sprawa jest w sumie bardzo prosta – nikotyna jest dla tych roślin bardzo poważną bronią chemiczną, skierowaną głównie przeciw owadom. Alkaloid ten pełni więc rolę naturalnego insektycydu.
Nie wiadomo kiedy i kto wpadł na pomysł zastosowania wyciągu z tytoniu jako środka owadobójczego dla innych roślin niż psiankowate. Źródła podają najczęściej datę 1763 – tak więc akurat w tym roku mija równo 250 lat od tego czasu. Okazało się, że był to środek bardzo efektywny, choć w tamtych czasach otrzymywany w sposób dość prymitywny. Przygotowywało się go bowiem w najprostszy możliwy sposób – wygotowując resztki liści tytoniu, pozostające po produkcji papierosów. Takim wywarem smarowało się rośliny i w ten sposób chroniło je przed atakiem insektów. Później roztwór taki stosowano także w postaci aerozolu.
Na czym polega działanie toksyczne nikotyny w stosunku do owadów? Mówiąc chemicznie czy biochemicznie – nikotyna oddziałuje z receptorem acetylocholinowym w układzie nerwowym owada, powodując jego blokadę, co w efekcie prowadzi to dysfunkcji tego układu, a w konsekwencji do śmierci. Warto dodać, że dokładnie tak samo działa nikotyna na człowieka, choć w tym przypadku oczywiście dawki muszą być zdecydowanie większe.
W XIX wieku wyizolowano z liści tytoniu nikotynę i to właśnie jej roztwór był przez wiele lat stosowany jako środek owadobójczy. Po II wojnie światowej używano jej rocznie ponad 2,5 tysiąca ton. Wyparły ją związki syntetyczne, choć dobrze wiemy, że skończyło to się dość nieciekawie. Zainteresowani mogą poczytać o DDT.
Do 2014 roku nikotyna jest dopuszczona jako insektycyd w USA i Kanadzie, natomiast od wielu lat jest już zakazana w Unii Europejskiej.
Jako ciekawostkę można dodać, że w batalii rośliny-owady, niektóre gatunki tych drugich w drodze ewolucji potrafiły wykształcić sobie zdecydowanie większą odporność na toksyczne działanie nikotyny. Pewien gatunek motyla – zawisak tytoniowy, występujący w Ameryce (podobny do europejskiego zawisaka powojowca) – wykazuje wielokrotnie większą odporność na nikotynę niż wiele innych owadów. Co więcej – fakt, że w ich organizmach jest zwiększony poziom nikotyny czyni je bardziej odpornymi na osy pasożytnicze, które w normalnych warunkach składają jaja w ciele larw zawisaka. Jeśli stężenie nikotyny w larwie jest wysokie, jaja os nie będą się rozwijać. Jak więc widać – wojna chemiczna w świecie trwa, a nikotyna jest w tej wojnie efektywnym orężem.

(c) by Mirosław Dworniczak
Jeśli chcesz wykorzystać ten tekst lub jego fragmenty, skontaktuj się z autorem.

 
3 komentarzy

Opublikował/a w dniu 20 Kwiecień 2013 w ogólne

 

Tagi:

3 responses to “Nikotyna jako broń chemiczna roślin

  1. Tomszol

    20 Kwiecień 2013 at 22:12

    Bardzo ciekawy wpis.
    Ja tak w kwestii e-papierosa dodam, że wydychanie chmury nie działa na komary, tak jak swego czasu (gdy paliłem) dym tytoniowy odstraszał te „cholery”.
    Chmura z e-p też „lekceważona” jest przez psy, koty i świnki morskie…testowałem delikatnie i brak reakcji w przeciwieństwie do dymu tytoniowego 🙂

     
    • Petruszek

      21 Kwiecień 2013 at 19:39

      No nie wiem. Moje koty wyraźnie nie lubią e-mgiełki. Niezależnie od tego, jaki smak palę.

       
      • StaryChemik

        21 Kwiecień 2013 at 20:02

        Pies mojej córki z kolei przyglądał się chmurce, a potem usiłował ją jeść. Miał niesamowicie zdziwione oczy, gdy się rozwiewała.

         

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: